Dosha's

Wat zijn nu eigenlijk de dosha’s?

Velen die zich al een tijdje met Ayurveda bezig houden, weten dat Kapha is gelijk aan Aarde en Water, Pita aan Vuur en Water en Vata is Ether en Lucht.
Dit is hoe het vaak verteld wordt, maar het gaat eigenlijk voorbij aan wat het eigenlijk is.

Als eerste kan je het niet zien als “Kapha is Aarde en Water” maar veel meer “In Kapha komen de eigenschappen van Aarde en Water tot uitdrukking”. Elk element heeft eigenschappen of “guna’s” Er zijn 10 paren van guna’s, zoals warm en koud, drogend en smerend, doorzichtig en ondoorzichtig, etc.
Bij Kapha komen dus de eigenschappen van Aarde en Water tot uitdrukking.

Wanneer ik lezingen geef, bijvoorbeeld aan kinderen, maak ik graag vergelijkingen. Bijvoorbeeld door een mens te vergelijken met een gebouw. Over verschillende soorten gebouwen, wat je nodig hebt om een gebouw te maken of te onderhouden.

Dan zou je de dosha’s kunnen zien als de managers van bijvoorbeeld een menselijk lichaam.
Ik vertel dan, dat Vata de logistieke manager is. Hij regelt alles wat te maken heeft met transport, communicatie en beweging.

Kapha zou de materiaalmanager kunnen zijn. Hij regelt alles met betrekking tot de voorraadbeheer in het magazijn. Hij geeft ook aan, wanneer er een tekort is en zorgt ervoor dat wanneer er te veel is, dit toch ergens opgeslagen wordt of weggegooid wordt.

Pita is de productiemanager. Hij zorgt ervoor dat de grondstoffen omgezet worden in het gewenste materiaal.

Elk van deze managers kan niet zonder de ander. Kapha kan niet zonder Vata, want Vata moet zorgen dat de grondstoffen van buiten naar binnen komen en na selectie en eerste verwerking, naar de magazijnen komen. Maar ook niet zonder Pita. Want Pita zorgt dat de grondstoffen een eerste verwerking krijgen en op kwaliteit beoordeeld wordt.

Pita kan ook niet zonder Vata, want Vata brengt dus de grondstoffen naar de productiebedrijven en de bewerkte of kant-en-klare producten weer naar een magazijn of naar de “klant”
Nu heeft deze “klant” ook een magazijn, waar dus de Kapha, de materiaalmanager over gaat.

Zo komt het, dat ook al spreken we bij sommige van een “echte” Vata of een “echte” Pita, deze persoon ook altijd ook onder invloed heeft gestaan van de andere dosha’s of managers, omdat het niet zonder kan.

Wanneer je een huis bouwt, heb je alle drie de managers nodig.

Waar zitten deze managers?

De managers hebben invloed op alles in het lichaam, maar elk heeft een gebied waar je hem voornamelijk kan vinden.
Kapha – de materiaalmanager, vind je voornamelijk boven de bovenkant van je maag. Dus ook de longen en je hoofd.
Pita – de productiemanager, vind je voornamelijk vanaf de bovenkant van de maag tot en met de dunne darm. Dus ook de lever, de milt, gal, altvleesklier.
Vata – de logistieke manager, vind je voornamelijk vanaf de dikke darm naar beneden. De nieren, blaas en ook de benen. Die zorgen voor jouw voortBEWEGING.

Dit betekent niet dat de organen die bijvoorbeeld in het Kapha gebied liggen, allemaal kapha-organen zijn. Neem de ogen. Dat zijn echte pita organen, maar ze zitten in het voorkeursgebied van kapha, de materiaalmanager.

De managers kan je altijd vinden op de grens tussen het milieu exterieur en het milieu interieur, dus op de scheidslijn tussen de aanvoer van de “grondstoffen” en het lichaam, de poort van het magazijn of de fabriek. Dus bijvoorbeeld op de wand van het spijsverteringskanaal. Dat is ook de beste plek om te beoordelen wat er in of uit gaat en wat de kwaliteit is.

Elke manager heeft 5 afdelingshoofden. De sub-dosha’s.
De afdelingshoofden van elke dosha zitten bij elkaar in de buurt, zodat ze goed met elkaar kunnen communiceren.

Vata        Pita             Kapha
Prana      Sadhaka      Tarpaka
Zitten in de hersenen, zenuwstelsel, hart en zorgen voor de beweging, verwerking en opslag van buiten naar binnen. Tevens zijn het “super-afdelingshoofden, want ze controleren ook de afdelingshoofden onder hen.

Udana      Alochaka      Bodhaka
Zitten in het hoofd, gelaat, mond, keel en zorgen voor de zintuiglijke waarneming, de beweging van “het midden” naar boven. Tevens ondersteunen zij de andere afdelingshoofden.

Samana    Pachaka       Kledaka
Zitten in de maag en dunne darm en zorgen voor de vertering en het metabolisch proces. De beweging is circulair in de buikholte.

Vyana       Bhrajaka      Shleshaka
Zitten in de ledematen, gewrichten, huid. De beweging is vanuit het midden (de buikholte) uitstralend naar de ledematen en hoofd.

Apana       Ranjaka       Avalambaka
Zitten in de organen en bewegen zich circulerend van binnen naar buiten het lichaam. Bijvoorbeeld het verwijderen van afvalstoffen en negatieve emoties.

De afdelingshoofden van Vata, de logistieke manager.

Dus het gaat hier over transport van lichaamnoodzakelijke bouwstoffen en andere voeding, communicatie tussen de cellen, weefsels, organen o.a. door zenuwbanen, het verwijderen van dat wat niet (meer) in het lichaam hoort te zijn.

Prana

(Levens)lucht, levensenergie, adem.

Het transport van buiten naar binnen, inademen, slikken, opnemen van ideeën, indrukken, lucht, voedsel, kosmische energie. Maar wanneer er iets afgekeurd wordt, ook activiteiten zoals niezen, spugen, boeren.
Wanneer Prana verstoord is, kan zich dat uiten door een negatieve houding.

Udana

Vanuit de navel, als een slang, naar boven brengen. Met plezier, genot. (Betekenissen van Udana)
Geheugen, wil, verzuchting, zelfexpressie. Het eerste deel van de uitademing, spreken, zingen.
Wanneer Udana verstoord is, kan zich dat bemerkbaar maken door een ruwe stem, hoesten, braken.

Samana

Gelijk, in evenwicht, homogeen.
Het in evenwicht brengen van de energiën, vertering en assimilatie.
Wanneer Samana verstoord is, is dat terug te zien in een zenuwachtige vertering.

Vyana

Buigen, voorover buigen.
Het “ombuigen” van de circulaire beweging van Samana naar de verdelende beweging van Vyana.
De distributie van voedsel en zenuwimpulsen.
Vyana die verstoord is, herken je aan het ontbreken van vloeiende bewegingen.

Apana

Naar beneden door de anus, opslag, golven, vasthouden, bereiken. (Betekenissen van Apana)
Apana is verantwoordelijk voor de beweging van binnen in het lichaam naar buiten. Niet in één keer, maar in golven. Dus ook voor de opslag, totdat het uit het lichaam moet gaan.
In eerste instantie denk je dan aan het urinesysteem en de dikke darm / anus. Maar ook de baarmoeder en de weeën. Ook het laatste stukje van de uitademing valt onder Apana vayu. En het in golven er uit gooien van negatieve emoties. Woede uitbarstingen, huilbuien, etc.

De afdelingshoofden van Kapha, de materiaal manager.

De kapha-managers zorgen dat er voldoende materiaal beschikbaar is om te zorgen dat alle processen op rolletjes verloopt. Kapha staat voor de eigenschappen die bij Water en Aarde horen en ook de smaak “zoet” is samengesteld uit Water en Aarde. Zoet in het Sanskriet is “Meda” en dat is ook het zelfde woord als Honing, vettig, wijsheid, talent, opoffering, sappig, smering, bouillon en “een voedzame sterkende drank”.

Tarpaka

Tevredenstellend (betekenis)
Tarpaka zorgt voor de innerlijke vreugde, emotionele rust. Het voedt en smeert het zenuwstelsel. Zorgt voor het standhouden, handhaven.
Tarpaka wordt verstoord door bijvoorbeeld veranderingen en zorgt voor ontevredenheid.

Bodhaka

Openbaren, uitleggen, leren, leraar, informatie, opwekken, opwindend.
Bodhaka is er om de “smaak” te verfijnen. Om een “goede smaak” te ontwikkelen en er van te gaan houden.
Wanneer Bodhaka verstoord is, bijvoorbeeld door verkeerde voorbeelden, ontstaat een “slechte smaak”.

Kledaka

Nat maken, slijm, vochtig houden.
Kledaka zorgt voor de smering van het spijsverteringsstelsel. Het uitbalanceren tussen de hoeveelheid smering dat het lichaam nodig heeft (slijmvliezen) en wat er afgescheiden moet worden.
Wanneer hier een verstoring is, herken je dit door onregelmatige afscheidingen.

Shleshaka

Verbindend.
Shleshaka is er voor de smering van de spieren en gewrichten. Eenvoudig te begrijpen, dat bij gewrichtsklachten de oorzaak in eerste instantie hier gezocht mag worden.

Avalambaka

Naar beneden hangen, vasthouden, tot een halt roepen, afhankelijkheid
De laatste afdelingsmanager van Kapha zorgt voor het afscheiden van plasma, opbouw van de slijmvliezen. Dus het inrichten van het magazijn, zo te zeggen.
Wanneer avalambaka verstoord is, merk je dit aan congestie en droogte. “Het magazijn is leeg”.

 

Yoga & Ayurveda Health vzw

logo YAHVereniging zonder winstoogmerk

Opleidingen - Consulten - Massages